Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba

Bul qollanba jańa paydalanıwshıǵa óziniń eń birinshi maqalasın jaratıwǵa járdem beriw ushın islep shıǵılǵan.

Taza maqalanı tez jaratıwRedaktorlaw

Taza maqalanı tez jaratıw ushın tómendegi tekst maydanına maqala atamasın kirgiziń hám "Ótiw"di basıń, natiyjede siz ózińiz saylaǵan atamadaǵı maqala betine ótesiz, yamasa, eger maqala ele Wikipediada joq bolsa, sistema tárepinen sizge onı jaratıw usınıs etiledi. Biraq birinshi maqalańızdı jaratıwdan aldın usı qollanbanı aqırına shekem oqıp shıǵıwıńızdı másláhát etemiz. "Izlew"di basıw arqalı bolsa kirgizilgen tekst ushırasatuǵın barlıq maqalalar shıǵıp keledi.

  • Ótiw - Maqalaǵa ótiw (bar bolsa)/Taza maqala jaratıw (joq bolsa)
  • Izlew - Tekst ushırasatuǵın barlıq maqalalardı izlew

Basqısh 1: Maqalańız ushın tema saylań.Redaktorlaw

Ózińizge qızıqlı bolǵan temanı ǵana saylań. Házirgi waqıtta jámiyette áhmiyetli bolǵan, biraq ózińizge qızıq bolmaǵan temanı saylamań. Basta siz bul temanı jaqsı biliwińiz shárt emes, biraq bul temanı jaqsılap úyreniw niyetińiz bolıwı kerek. Aldınnan isenimli, anıq maǵlıwmattı qay jerden alıwdı oylap kóriń.

Basqısh 2: Maqalańız ushın atama saylań.Redaktorlaw

Wikipediadaǵı maqalalar ataması birlik sanda boladı, máselen: Tawıq, Dárya.

  • Eger maqala ataması kóp mánili bolsa, maqala ataması qasına túsindirmesin de qawıs ishinde qosıp qoyıń, máselen: Moskva (futbol klubı), Muxabbat (film).
  • Adamlar haqqında maqala jaratqanıńızda, atama ushın sol adamnıń original tilindegi atın paydalanıń, máselen: Mikelanjelo emes, al Michelangelo. Adamlardıń atları original tilinde qanday bolıwın bilmeseńiz, Ingliz Wikipediasına kirip izlep tabıwıńızǵa boladı.

Basqısh 3: Aldın bul maqala jaratılǵan yáki jaratılmaǵan ekenligin tekserip kóriń.Redaktorlaw

Shep tárepte jaylasqan "izlew" aynashasında siz tańlap alǵan temanıń tayanısh sózlerin kiritiń hám sál tómenirekte jaylasqan "Izle" belgisin basıń. İzlewdiń nátiyjeleri siltew túrinde payda boladı. Eger sizdi qızıqtırǵan maqala álleqashan jaratılǵan bolsa, sol maqalaǵa ótip, maqalanıń joqarısında jaylasqan "redaktorlaw" belgisin basıń. Solay etip, siz bul maqalanı ózgertiwge tayarsız.

Basqısh 4. Maqalanı jaratıń.Redaktorlaw

Al eger sizdi qızıqtırǵan maqala Wikipediada ele joq bolsa, onı jaratıw kerek. Bunıń ushın usı maqalanıń basında jaylasqan "Taza maqalanı tez jaratıw" bólimindegi tekst maydanına maqala atamasın jazıń hám "Ótiw"di basıń. Eger bul maqala ele Wikipediada joq bolsa, sistema sizge onı jaratıwdı usınıs etedi.

Basqısh 5. Maqalanı durıs baslań.Redaktorlaw

Wikipedia maqalaları maqala atamasın qaytalawdan hám maqala predmetine anıqlama beriwden baslanadı, máselen: "Didaktikalıq materializm — filosofiyalıq ilim bolıp, ol ...", "Troya — ataqlı tariyxıy film bolıp ...". Qawıs ishinde bul terminniń kelip shıǵıwın kórsetiwge boladı. Insan haqqında jazılǵan maqalalarda adam atınan keyin qawıs ishinde tuwılǵan hám qaytıs bolǵan (eger dúnyadan ótken bolsa) sánelerin kórsetiw kerek, eger maqalada insannıń original tilindegi atınan paydalansańız, onıń qaraqalpaq tilinde qalay aytılıwın kórsetseńiz de boladı, máselen: "Leonardo da Vinci (aytılıwı: Leonardo da Vinchi, 15-aprel, 1452-jıl — 2-may, 1519-jıl) — Italiyanıń Florenciya qalasında tuwılǵan italiyalı súwretshi...".

Basqısh 6. Maqalanıń ózin jazıń.Redaktorlaw

Maqalanıń usınıs etiletuǵın eń kishi kólemi 500 belgi (simvol), maqala ilimiy biraq túsinikli stilde jazıwı kerek. Bunnan tısqarı, Wikipedia ushın maqala jazǵan waqıtta kózde tutıw kerek bolǵan júdá áhmiyetli 2 princip bar:

  1. Neytral kóz-qaras (NKQ). Bul princip maqala materialı pútkilley neytral kóz-qaras penen hám tolıq ashıp beriliwi kerekligin, maqala predmetine ózińizdiń jeke kóz-qarasıńızdı bildire almaytuǵınlıǵıńızdı ańlatadı.
  2. Eger qandayda bir sorawǵa bir neshe kóz-qaraslar bar bolsa, onda olardıń barlıǵı maqalada teń dárejede kórsetiliwi kerek.
  3. Avtorlıq huqıqlardı saqlaw. Wikipedia jámiyetiniń maqseti - biypul hám hámme qollanıwı múmkin bolǵan enciklopediya jaratıw. Sol sebepli, Wikipediada avtorlıq huqıqqa iye bolǵan tekstler, súwretler hám taǵı basqa resurslardan nusqa alıwǵa bolmaydı. Eger maǵlıwmattıń huquqıy awhalı belgisiz bolsa, onnan Wikipediada paydalanbań. Wikipedianıń ózi "GNU FLD" litsenziyası boyınsha is alıp baradı.

Basqısh 7. Maǵlıwmat alǵan dereklerińizdi kórsetiń.Redaktorlaw

Maqalanı jazıp bolǵannan keyin, maqala aqırında "Ádebiyatlar" degen bólimdi jaratıń hám ol jerde ózińiz maqala jazıwda paydalanǵan dereklerińizdi dizim sıpatında kórsetip ótiń (materialdıń ataması, avtor(lar)ı, basıp shıǵarılǵan jeri hám jılı, betler sanı, hámde ilajı barınsha ISBN sanında kórsetiń). Keyin "Qosımsha maǵlıwmat" bólimin jaratıń, bul jerde jaratılǵan maqalaǵa tematik jaqtan jaqın bolǵan basqa maqalalardı dizim sıpatında siltewler arqalı kórsetiń. Maqalanıń eń aqırında "Siltewlar" bólimin jaratıń hám bul jerde maǵlıwmat alınǵan internet betlerin kórsetip ótiń. Bul bólimde sonday-aq, siz maǵlıwmat almaǵan bolsańızda, biraq maqala tematikasına jaqın bolǵan basqa qızıq saytlardı kórsetseńiz de boladı.

Basqısh 8. Maqalańızdı durıs hám shıraylı qılıp formatlańRedaktorlaw

Wikipediada formatlaw qıyın emes:

  1. Tekstti qalıń háripte kórsetiw ushın, tekstti úsh tırnaqsha menen qorshań, yaǵnıy "'''qalıń tekst'''". Qalıń hárip penen maqala ataması (Basqısh 5ti qarań) hámde tayanıshlı terminler hám túsinikler kórsetiledi;
  2. Kursiv ushın eki tirnaqsha talap etiledi: "''kursiv''". Kursiv penen áhmiyetli tekstti ayrıqsha qılıp kórsetiw ushın paydalanıladı, biraq ol onsha jaqsı oqılmaydı, sonıń ushın onı kóp paydalanbań;
  3. Maqalanıń bólimleri ataması taza qatarda hámde eki (yamasa kishi bólimler ushın úsh) teńlik belgisi menen qorshaladı, máselen: "===Basqısh 8. Maqalańızdı durıs hám shıraylı qılıp formatlań===".
  4. Wikipediada abzaclar bos qatar menen bólinedi - tek abzaclar arasında bos qatar taslap ketiwińiz jetkilikli.
  5. Dizimler tómendegishe jasaladı: hár bir bólek qatarda "#" belgisi qoyıladı hám onnan keyin dizimniń keyingi elementi dawam ettiriledi. Qatar sanı qoyılmaytuǵın dizimler ushın "#" ornına "*" qollanıladı, máselen: "* Element 1;[taza qatar]* Element 2;[taza qatar]* Element 3.".
  6. Ishki siltew (Wikipedianıń basqa maqalalarına siltewler) "[[Maqala ataması|siltewdiń kórinetuǵın teksti]]" túrinde belgilenedi, máselen: [[Gipertekst|Ishki siltew]]. Eger siltewdiń kórinetuǵın teksti maqala ataması menen birdey bolsa, jumısımız jánede ańsatlasadı, máselen [[XX ásir]]de kóp nárseler ózgergen edi.... Jaqsı maqalanıń hár abzacında keminde 3 siltew bolıwı kerek.
  7. Sırtqı siltew (İnternettiń basqa saytlarına siltewler) tómendegishe belgilenedi: [http://URL-adres Siltewdiń kórinetuǵın teksti]. Máselen: [http://www.google.com/ "Google" izlew portalı]. Sonı este tutıń, Wikipediada pullı saytlarǵa siltew beriwge bolmaydı, ulıwma Wikipediada hár qanday daǵaza qadaǵan etiledi.

Basqısh 9. Maqalanı kategoriyalań.Redaktorlaw

Izlewdi ańsatlastırıw ushın Wikipedianıń hár bir maqalası bir yamasa bir neshe kategoriyaǵa jatadı. Maqalanı qandayda bir kategoriyaǵa kiritiw ushın aqırında ("Siltewler" bóliminen keyin) bos qatar taslap ketiw hám hár bir taza qatarda "Kategoriya:" sózinen keyin ekewlik kvadrat qawıs ishine kategoriyasın kórsetiw kerek. Máselen, [[Kategoriya:Kvant fizikası]] yamasa [[Kategoriya:Qaraqalpaqstan tariyxı]]. Adamlar haqqındaǵı maqalalar tuwılıwı hám qaytıs bolıwı boyınsha kategoriyalarǵa, máselen, [[Kategoriya:2 iyulda tuwılǵanlar]] yamasa [[Kategoriya:1890-jılı qaytıs bolǵanlar]]), jánede kásibi hám mámleketi kategoriyasına, máselen, [[Kategoriya:Ullı Britaniya filosofları]]) kiriwi shárt. Filmler, kompyuter oyınları hám romanlar shıǵıw jılına hám janrına baylanıslı kategoriyalarǵa bólinedi (máselen, [[Kategoriya:1910-jıl romanları]], [[Kategoriya:1977-jıl filmleri]] yamasa [[Kategoriya:Qorqınıshlı filmler]]).

Basqısh 10. Wikiler-ara siltewlerdi kórsetińRedaktorlaw

Wikipedia bul bir neshe onlaǵan dúnya júzi tillerinde bólimleri bar xalıqaralıq enciklopediya. Hár qıylı tillerde jazılǵan maqalalar arasında baylanıs jasaw kerek (Wikiler-ara siltewler arqalı). Bunıń ushın maqalańızdıń atamasın ingliz yamasa nemis tiline awdarıń. Maqalanıń aqırında, kategoriyalardan keyin bos qatar taslap ketiń, sońınan keyingi qatarda mına kórinistegi tekstti kirgiziń [[til kodı:maqala atamasınıń awdarması]], bul jerde til kodında inglis tili ushın en al nemis tili ushın de ni paydalanıń. Máselen, "Kvant mexanikası" maqalası ushın [[en:Quantum mechanics]] yamasa [[de:Quantenmechanik]].