Telesa'wbet

Telesa'wbet - telejurnalistikanın' analitikalıq janrlarınan bolıp, ol siyasiy, ja'miyetlik, ekonomikalıq, ma'deniy ha'm basqa tarawlarda bar bolg'an mashqalalardı ko'rip shıg'ıp, talqılap, bul mashqalalardın' sheshiw jolların izlewge qaratılg'an. Bazı jurnalistler telesa'wbetti lektsiya dep tu'sinedi. Bul durıs emes. Telesa'wbet en' a'wele, teletamashago'y menen bolg'an janlı, erkin so'ylesiw bolıp tabıladı.

Ayırım jurnalistlerimiz bolsa, bir sa'wbet dawamında ko'p temalardı sa'wlelendiriwge, ko'p mashqalalardı ko'rip shıg'ıwg'a ha'reket etedi. Biraq, ta'jiriybe sonı ko'rsetedi, sa'wbette bir anıq temanı ha'r ta'repleme sa'wlelendiriw kerek.

Telesa'wbettin' tabıslı shıg'ıwı ushın aydınlıq faktorıda rol oynaydı. Aydınlıq bolsa, da'slep, avtordın' pikirleri anıq ha'm izbe-iz bayan etilgende, keltirilgen da'lillerdin' logikalıg'ında ko'rinedi. Telesa'wbettin' tabıslı avtordın' turmıstan alıng'an orınlı sabaqların keltiriwi ja'ne erkin mısallardı keltiriwine de baylanıslı. Telesa'wbettin' teması qanshama teren' bolsa, sonshama ko'p mısallar keltiriw ha'm basqa su'wretlew qurallarınan paydalanıw kerek. Telesa'wbette arnawlı terminlerdi, qıyın so'zlerdi isletpewge ha'reket etiw za'ru'r.

Telesa'wbet oqıw formasında emes, ba'lki so'ylew, sa'wbetlesiw formasında o'tkiziliwi a'hmiyetli bolıp tabıladı. Onı tayarlaw barısında telejurnalist tamashago'ylerdin' ha'reketin de seziwi, so'z bolıp atırg'an temag'a ko'riwshilerdi tartıw maqsetinde o'z pikirlerin janku'yerlik, emotsional qa'lipte bayan etiliwi lazım. Telesa'wbet dawamında bildiretug'ın pikir-talaslarg'a avtordın' o'z qarım-qatnası bolıwı kerek.

Tema boyınsha mınaday telesa'wbet tu'rlerin ajıratıw mu'mkin;

  • ja'miyetlik-siyasiy sa'wbetler – ishki ha'm sırtqı siyasatındag'ı sheshiliwi tiyis ma'selelerge bag'ıshlang'an ma'mleketimizdin' ishki waqıyaları tuwralı sa'wbetler, sonday-aq, xalıq aralıq sa'wbetler de, Watang'a sadıqlıq ha'm ulıwma insanlıq ma'selelerdi so'z etiwshi sa'wbetler de bul topar ishinde kiredi;
  • ekonomikalıq temadag'ı sa'wbetler, sonday-aq, awıl-xojalıg'ı transport, islep shıg'arıw, sawda-satıq tarawlarına ta'n sa'wbetler;
  • ilim ha'm ma'deniyat tarawındag'ı jetiskenlik ha'm kemshilik haqqındag'ı sa'wbetler.

Bag'dar boyınsha teoriyalıq, ulıwmalıq ha'm publitsistikalıq sa'wbetlerge ajıratıw mu'mkin.

Teoriyalıq sa'wbetler ja'miyetlik-siyasiy, ma'deniy ha'm xalıq aralıq turmıstın' sheshiliwi tiyis ma'selelerdi tu'sindiriw wazıypasın, ulıwmalıq sa'wbetler bolsa, zamanago'y ilim ha'm texnika, sonın' ishinde meditsina, bilim sistemalarındag'ı mashqalalardı ko'rip shıg'ıw ha'm olardın' sheshiliwine ja'ma'a't pikirin keltirip shıg'arıw wazıypasın, publitsistikalıq sa'wbetler bolsa ha'zirgi ku'nnin' za'ru'r ma'selelerin ko'terin'ki ruxta, teletamashago'ylerge bildirgen jag'dayda, emotsional ta'rizde ashıp beriw wazıypasın orınlaydı.

Telesa'wbet tu'rlerinen ja'ne biri – "ortalıq sa'wbeti" bolıp tabıladı. Bul sa'wbet o'zine ta'nligi menen basqa telesa'wbetlerden ajıralıp turadı. "Ortalıq sa'wbeti" inde 3-4 qatnasıwshı qatnasadı. Bul sa'wbette ko'terilip shıqqan mashqala ha'r qıylı qa'nigeler ta'repinen teren' talqılanadı. Sonın' ushın bunday sa'wbetlerde pikirlerdin' salıstırılıwı ha'm ulıwma bir juwmaq shıg'arıwı ta'biyiy boladı.